538 232 352
Wiele osób starszych twierdzi, że „są przyzwyczajone do chłodu”. Codziennie wychodzą na długie spacery, nawet zimą, a w domu zakręcają grzejniki. Niestety, o ile nieco niższa temperatura jest zdrowa dla organizmu, o tyle dla seniora może być ona niebezpieczna. Osoby starsze marzną szybciej, często nawet tego nie zauważając, i wolniej dochodzą do siebie po wychłodzeniu. Opiekunka powinna więc wiedzieć, jak zapobiec wyziębieniu podopiecznego i w jaki sposób rozgrzać jego organizm, gdy już do niego dojdzie. Oto garść przydatnych porad, które zwiększą komfort seniora i jego bezpieczeństwo w zimowych miesiącach.
Dlaczego osoby starsze szybciej marzną?
Jednym z kluczowych powodów, dla których seniorzy szybciej się wychładzają, jest spowolnienie metabolizmu. U młodszej osoby organizm łatwiej wytwarza ciepło – jako produkt uboczny przemian energetycznych. W przypadku osób starszych tempo tych przemian bywa niższe, a do tego często dochodzi mniejsza masa mięśniowa. Mięśnie natomiast ogrzewają ciało, zużywając energię nawet w trakcie spoczynku. Z wiekiem mięśni ubywa, zwłaszcza jeśli aktywność fizyczna jest ograniczona, a dieta mniej bogata w pełnowartościowe białko. Efekt jest prosty: mniej mięśni to mniej ciepła produkowanego na co dzień, a wtedy każdy chłód odczuwa się mocniej.
Druga sprawa to krążenie. U wielu seniorów naczynia krwionośne są mniej elastyczne, a przepływ krwi w kończynach słabszy. Organizm zużywa więcej energii, by ogrzać narządy wewnętrzne, dlatego dłonie i stopy marzną szybciej. Jeśli do tego dochodzą choroby takie jak miażdżyca, cukrzyca czy niewydolność żylna, uczucie zimna potrafi być bardzo uporczywe.
Trzecim elementem jest termoregulacja, czyli zdolność organizmu do utrzymania stałej temperatury. Z wiekiem osłabia się praca ośrodków w mózgu odpowiedzialnych za reakcję na zimno i ciepło. Senior może nie zauważać, że jest mu zimno, później reagować czy źle odczytywać sygnały płynące z ciała. Oprócz tego skóra staje się cieńsza, gdyż zawiera mniej tkanki tłuszczowej, która działa jak izolacja, i szybciej oddaje ciepło. W praktyce oznacza to, że starsza osoba może siedzieć w chłodnym mieszkaniu i nie od razu poczuć, że jest jej zimno – a organizm już się wychładza.
Wiele osób starszych przyjmuje też leki wpływające na ciśnienie, pracę serca czy układ nerwowy. Część z nich może pośrednio nasilać uczucie zimna, obniżać ciśnienie, powodować zawroty głowy lub ograniczać zdolność do szybkiej reakcji. Jeśli senior ma wrażenie, że zimą marznie bardziej niż wcześniej, warto porozmawiać z lekarzem. Do specjalisty należy się wybrać zwłaszcza wtedy, gdy uczuciu zimna towarzyszy osłabienie, senność, spadek apetytu albo pogorszenie nastroju.
Warto też wspomnieć, że organizm potrzebuje paliwa do produkcji ciepła. Jeśli senior je mało, pomija posiłki, ma problemy z zębami, apetytem lub trawieniem, może mieć zwyczajnie za mało energii, by się ogrzać. Podobnie bywa przy niedokrwistości: gdy spada poziom hemoglobiny, tkanki są gorzej dotlenione, a osoba chora częściej czuje chłód i zmęczenie.
Wychłodzenie – co to jest i jak go uniknąć
Wychłodzenie, czyli hipotermia, to stan, w którym temperatura ciała spada poniżej normy i organizm przestaje radzić sobie z utrzymaniem ciepła. U seniora proces ten może zaczynać się niewinnie: dreszczami, zimnymi dłońmi, spowolnieniem ruchów, sennością, apatią, niewyraźną mową, pogorszeniem koordynacji. Wychłodzeniu sprzyja wilgoć. Mokre buty, spocone ubrania, deszcz ze śniegiem, wiatr na przystanku, a nawet długie siedzenie w chłodnym pomieszczeniu mogą być zagrożeniem. Na zimowym spacerze nie należy się też zatrzymywać czy przysiadać „na chwilę” na ławce. Takie zachowanie może skutkować wyziębieniem. Lepiej wyjść na 20–30 minut w odpowiednim ubraniu i utrzymywać stałe tempo spaceru. Unikajcie też długiego czekania na autobus, rozmów na mrozie czy postojów na wolnym powietrzu. Jeśli senior mówi, że jest mu zimno w dłonie albo stopy, skróćcie spacer. Dopilnuj też, żeby podopieczny odpowiednio się ubrał. Powinien mieć na sobie kilka cieńszych warstw, które utrzymają ciepło przy skórze. Niezbędne będą również: czapka, rękawiczki, szalik, ciepłe skarpetki i nieprzemakalne buty.
Jaką temperaturę najlepiej utrzymywać w domu? Zwykle sprawdza się zakres około 20–22°C w ciągu dnia, a w sypialni często 18–20°C, pod warunkiem że senior ma ciepłą pościel i nie marznie w nocy. Istotne są także na pozór niewidoczne „strefy zimna”. Jeśli senior siedzi blisko nieszczelnego okna, to nawet 22°C w pokoju może nie dawać komfortu. Warto wietrzyć codziennie, nawet zimą, ale najlepiej robić to krótko i intensywnie, zamiast zostawiać uchylone okno na dłużej. W takiej sytuacji powietrze stanie się świeższe, ale ściany i meble nie zdążą się wychłodzić.
Skuteczne sposoby na rozgrzanie po zmarznięciu
Kiedy senior wraca ze spaceru i jest wyraźnie zziębnięty, trzeba działać szybko. Najpierw zachęć go, żeby zdjął z siebie mokre lub zimne ubrania. Następnie osusz jego skórę i zadbaj, by założył na siebie suche, ciepłe rzeczy. Świetnie sprawdzi się gruba bluza, ciepłe skarpety i koc na nogi. Dłonie i stopy ogrzewaj delikatnie, za pomocą termoforu lub ciepłych ręczników. Unikaj polewania skóry gorącą wodą. Jeśli jest taka możliwość, senior może wziąć kąpiel. Woda powinna być ciepła, ale nie gorąca – mniej więcej w okolicach 37–39°C. Zbyt gorąca kąpiel może gwałtownie rozszerzyć naczynia, obniżyć ciśnienie i spowodować zawroty głowy. Po kąpieli koniecznie trzeba szybko osuszyć ciało, założyć ciepły szlafrok, skarpety i zadbać o to, by senior nie siedział z mokrymi włosami w chłodnym pomieszczeniu.
Dobrym pomysłem jest podanie podopiecznemu czegoś rozgrzewającego do picia lub jedzenia. Świetnie sprawdzą się tu pożywne zupy: rosół, krupnik, zupa krem z dyni, pomidorowa z ryżem, grochówka w lżejszej wersji, barszcz z fasolą czy delikatna zupa jarzynowa z kaszą. Dobre są też dania jednogarnkowe, które długo trzymają ciepło i łatwo je zjeść. Mowa o gulaszach warzywnych, duszonych warzywach z białym mięsem, kaszy z warzywami i sosem, leczo, owsiance na ciepło z owocami i cynamonem. Zachęć seniora, by napił się ciepłej herbaty lub wody z miodem i cytryną albo ziołowego naparu z imbirem. Lepiej unikać alkoholu, gdyż tworzy złudne uczucie ciepła, a w rzeczywistości, przez rozszerzanie naczyń krwionośnych, wzmaga ryzyko wychłodzenia.
Zimowa opieka nad seniorem to przede wszystkim zapewnienie mu bezpieczeństwa. Walka z wychłodzeniem jest tylko jednym, ale niezwykle ważnym elementem tej misji. Dbając o to, by podopieczny nie zmarzł, gwarantujesz mu nie tylko poczucie ciepła, ale także o wiele wyższy komfort życia.