538 232 352
Starzenie wpływa na ciało człowieka – i to wiemy bez wątpienia. Jesteśmy w stanie dostrzec zmarszczki na twarzy, bardziej niepewny chód czy brak siły w dłoniach. Ale co dzieje się z psychiką starszego człowieka? Czy starzenie wpływa także na to, jak senior postrzega siebie? Jak na psychikę oddziałują choroby przewlekłe? I wreszcie: czy ewentualne problemy można zignorować i liczyć na to, że miną samoistnie? W dzisiejszym artykule rozprawiamy się z kilkoma najpopularniejszymi mitami na temat kondycji psychicznej seniorów. Zapraszamy do lektury!
Podeszły wiek a zmiany w psychice człowieka
W życiu starszej osoby zachodzi wiele zmian; niestety, często na gorsze. Utrata zdrowia i sprawności, odejście bliskich i poczucie nieprzystosowania do świata sprawiają, że senior zamyka się w sobie. Dodatkowo pojawia się świadomość coraz większej zależności od innych. Podopieczny, który jeszcze 5-10 lat temu doskonale radził sobie sam, teraz potrzebuje codziennej pomocy opiekunki. Ta myśl towarzyszy mu na co dzień, pogarszając jego nastrój, wzmagając poczucie osamotnienia i zaniżając motywację do działania. To jednak nie wszystko. Wraz z wiekiem zachodzą zmiany w układzie nerwowym – na przykład spada poziom neuroprzekaźników. Ten proces wpływa negatywnie na emocje i zdolność radzenia sobie ze stresem. Podopieczny może być bardziej wrażliwy na czynniki stresogenne i trudniej adaptować się do nowych sytuacji. Dlatego nawet na niewielkie zmiany może reagować złością czy agresją.
Najczęstsze problemy psychologiczne seniorów
Społeczeństwo wciąż jeszcze postrzega osoby starsze przez pryzmat ich zdrowia fizycznego. Mówiąc w skrócie: jeśli u seniora choroby „nie widać”, to znaczy, że jej nie ma. Osoba chora na serce otrzyma pełne zrozumienie i współczucie, natomiast starszy człowiek cierpiący na depresję – już niekoniecznie. Świadomość chorób psychicznych z roku na rok się zwiększa, ale ciągle jeszcze pokutuje przekonanie, że problemy tej natury wynikają ze starości. Sprawy nie ułatwia również fakt, że na przykład depresja wieku podeszłego przebiega inaczej, niż u osób młodszych. Zamiast wyraźnego smutku pojawiają się objawy somatyczne, takie jak bóle, uczucie zmęczenia czy problemy ze snem. Senior może nie mówić o tym, że jego nastrój się pogorszył, lecz skarżyć się na brak energii, utratę apetytu lub objawy chorobowe „bez przyczyny”.
U osób starszych często występują również zaburzenia lękowe. Jak się objawiają? Najczęściej przewlekłym niepokojem, lękiem o zdrowie, obawami przed samotnością, śmiercią czy nadmiernym zamartwianiem się codziennymi sprawami. W skrajnych przypadkach mogą pojawić się napady paniki. Towarzyszą im kołatania serca, duszności, zawroty głowy. Senior może mieć poczucie, że traci kontrolę nad ciałem, że zaraz zemdleje albo umrze – mimo że nic poważnego się aktualnie nie dzieje.
Inną grupą problemów psychologicznych są zaburzenia poznawcze i schorzenia otępienne. Mowa tutaj o chorobie Alzheimera i innych formach demencji. W miarę postępowania choroby pogarsza się pamięć, orientacja oraz zdolność logicznego myślenia. Prowadzi to do zmian osobowości, a nawet do urojeń. Nie należy też zapominać o zaburzeniach adaptacyjnych. Wywołują je trudne wydarzenia życiowe, jak utrata bliskiej osoby, przejście na emeryturę czy konieczność korzystania z opieki. Tak duże zmiany w życiu mogą wywołać silny kryzys emocjonalny.
Choroby także wpływają na psychikę seniora
Wiele osób starszych choruje na choroby przewlekłe – i na co dzień po prostu cierpi. Bóle kości, duszność czy nieustające zmęczenie potrafią całkowicie zawładnąć rzeczywistością seniora. Podopieczny w ciszy zadaje więc sobie pytania: dlaczego ja tak cierpię? Co w życiu zrobiłem źle? Może to jakaś kara? W rezultacie zamyka się w sobie i skupia na przetrwaniu. Dni wypełnione bólem sprawiają, że senior pogrąża się w stagnacji, a jego myśli stają się coraz bardziej smutne i depresyjne. Jakie choroby mogą doprowadzić do takiego stanu psychicznego? Zarówno neurologiczne, czyli wspomniana wcześniej choroba Alzheimera i inne formy demencji, a także choroby serca i nowotwory, jak i znane, powszechne schorzenia. Mowa tutaj o cukrzycy, niedoczynności tarczycy czy nawet stanach chorobowych wywołanych lekami. Na psychikę mogą wpływać najdrobniejsze rzeczy, dlatego warto uważnie obserwować podopiecznego.
Sygnały alarmowe, na które warto zwrócić uwagę
Opiekunka seniora ma przed sobą ważne i trudne zadanie. Osoby starsze często ukrywają swoje dolegliwości i stany emocjonalne – nie chcą „sprawiać problemu”, pragną, by otoczenie postrzegało je tak, jak dawniej. Zadaniem opiekunki jest na tyle uważnie obserwować podopiecznego, by móc dostrzec niepokojące objawy. Jednym z sygnałów, które łatwo przegapić, jest utrzymująca się przez dłuższy czas zmiana nastroju. Może to być długotrwały smutek, drażliwość czy apatia. Jeżeli dodatkowo senior traci zainteresowanie swoim dotychczasowym hobby, a aktywności, które do niedawna cieszyły, są kwitowane wzruszeniem ramion, należy zachować czujność.
Zwróć też uwagę, czy w ostatnim czasie nie zmienił się schemat snu podopiecznego. Czy nie ma on problemów z zasypianiem, nie budzi się w nocy albo nie przysypia spontanicznie w ciągu dnia. Sygnałem ostrzegawczym są też zmiany apetytu i nagły przyrost bądź utrata wagi. Twój niepokój powinny wzbudzić zmiany w zachowaniu: podejrzliwość, nagłe wybuchy złości, dezorientacja. A jeśli senior zaczyna wypowiadać zdania w stylu „beze mnie byłoby wam na pewno lepiej”, to znak, że jak najszybciej trzeba skontaktować się ze specjalistą.
„Terapia? To nie dla mnie.” Jak zachęcić podopiecznego do wizyty?
Osoby starsze z reguły nieufnie odnoszą się do kwestii psychoterapii. Uważają, że poradzą sobie samodzielnie – tak, jak radziły sobie dotychczas. Jednak przedłużające się problemy natury psychologicznej to nie jest coś, z czym warto borykać się samemu. Zwłaszcza, gdy objawy trwają już jakiś czas, nasilają się albo utrudniają codzienne funkcjonowanie. Wczesne rozpoznanie schorzenia i wdrożenie terapii bądź leczenia pomagają szybciej się z nim uporać. Jak jednak zachęcić do wizyty seniora, który wyraźnie nie chce w niej uczestniczyć? Przede wszystkim postaraj się z nim spokojnie porozmawiać. Wyjaśnij, że psychiatra to również lekarz, tak samo jak kardiolog czy laryngolog. Zajmuje się jedynie inną sferą zdrowotną. Zaproponuj, że pójdziesz na pierwszą wizytę razem z podopiecznym i wspólnie wybierzecie najlepszego specjalistę. Zapewnij osobę starszą, że te sesje pomogą jej zrozumieć własne emocje i odzyskać radość życia.
Może się zdarzyć, że sama psychoterapia nie wystarczy. Dzieje się tak w sytuacji ciężkiej depresji, nasilonych zaburzeń lękowych czy choroby afektywnej dwubiegunowej. Wtedy konieczne jest włączenie leczenia farmakologicznego pod kontrolą lekarza psychiatry.
Dbanie o zdrowie psychiczne w podeszłym wieku to nie fanaberia – to priorytet. Twoja pomoc może być tutaj nieoceniona. Czasami wystarczy, że wysłuchasz seniora i postarasz się go zrozumieć, a innym razem będziesz dla niego pomocą w trakcie psychoterapii. Odpowiednie wsparcie pomoże podopiecznemu zrozumieć, że wciąż jest ważny i potrzebny.