Opieka na nowo

Po długich miesiącach zimna i ciemności wreszcie nadeszła wiosna. Dłuższe dni, więcej światła słonecznego i wyższe temperatury zachęcają do wyjścia na świeże powietrze. Mogłoby się więc wydawać, że każdy z nas powinien czuć przypływ nowej energii, a z twarzy nie powinny schodzić radosne uśmiechy. Mimo to wiele osób na przełomie marca i kwietnia odczuwa zmęczenie, które nazywane jest przesileniem wiosennym. Zamiast energii pojawia się senność, rozdrażnienie i spadek koncentracji. Szczególnie silnie odczuwają je osoby starsze, których organizmy wolniej reagują na zmiany pór roku. Jak zatem zaopiekować się podopiecznym podczas przesilenia wiosennego? Sprawdź!

Czym jest przesilenie wiosenne i kiedy występuje?

Przesileniem wiosennym nazywamy okres przejściowy pomiędzy zimą a wiosną. Wtedy to organizm człowieka, tak samo jak przyroda, musi przygotować się na wiele zmian. Stopniowo wydłuża się dzień, wzrasta temperatura powietrza i ciśnienie atmosferyczne, a słońce świeci coraz mocniej. Wszystkie te czynniki wpływają na funkcjonowanie organizmu, w tym na gospodarkę hormonalną, metabolizm oraz rytm snu i czuwania. Przesilenie wiosenne najczęściej pojawia się w marcu i kwietniu, choć niektórzy odczuwają jego pierwsze objawy już pod koniec lutego. Trwa to zwykle kilka tygodni: po tym czasie organizm w pełni przystosowuje się do nowych warunków. U osób młodych zmiany te zwykle przebiegają łagodnie, a niekiedy nawet trudno je zauważyć. W przypadku seniorów jest zupełnie inaczej.

Wraz z upływem lat zmniejsza się zdolność adaptacji organizmu do zmian środowiskowych. U starszych osób spowalnia też metabolizm, a układ hormonalny reaguje mniej dynamicznie. Oznacza to, że wszelkie nagłe zmiany pogody, temperatury czy długości dnia mogą być dla seniora większym wyzwaniem. Dodatkowo wiele osób starszych cierpi na choroby przewlekłe, takie jak nadciśnienie, choroby serca, cukrzyca czy schorzenia stawów. Zmiany ciśnienia atmosferycznego, wilgotności powietrza czy temperatury mogą nasilać objawy tych chorób. W efekcie seniorzy mogą odczuwać większe zmęczenie, bóle głowy, spadek nastroju czy ogólne osłabienie.

Nie bez znaczenia jest również styl życia w okresie zimowym. Wielu podopiecznych spędza wtedy więcej czasu w domu, rzadziej wychodzi na spacery i ma mniejszy kontakt ze światłem słonecznym. Taka zmiana trybu życia może prowadzić do obniżenia poziomu energii oraz pogorszenia kondycji fizycznej i psychicznej.

Przyczyny przesilenia wiosennego

Jedną z głównych przyczyn przesilenia wiosennego są zmiany hormonalne. Zimą organizm naturalnie przechodzi w tryb oszczędzania energii. Krótsze dni oraz mniejsza ilość światła słonecznego sprawiają, że wiele procesów metabolicznych ulega spowolnieniu. W okresie zimowym produkowane są większe ilości melatoniny, hormonu odpowiedzialnego za sen i regenerację. Krótsze dni i długie wieczory sprzyjają jego wydzielaniu, co sprawia, że senior częściej odczuwa senność i potrzebę odpoczynku. Wraz z nadejściem wiosny zwiększa się ilość światła słonecznego, co stopniowo zmniejsza produkcję melatoniny i zwiększa wydzielanie serotoniny – hormonu wpływającego na nastrój i poziom energii. Proces ten nie następuje jednak natychmiast. Organizm potrzebuje czasu, aby przystosować się do nowych warunków. W okresie przejściowym może zatem pojawić się uczucie zmęczenia i rozdrażnienia.

Drugą ważną przyczyną jest niedobór witamin i minerałów po zimie. W chłodniejszych miesiącach dieta bywa mniej urozmaicona, a dostęp do świeżych warzyw i owoców jest ograniczony. Może to prowadzić do niedoborów witaminy D, witamin z grupy B, magnezu czy żelaza, które mają istotny wpływ na funkcjonowanie układu nerwowego oraz poziom energii. Dodatkowo zimą często sięgamy po cięższe, bardziej kaloryczne potrawy. Dieta bogata w tłuszcze i cukry proste może skutkować spadkami energii oraz pogorszeniem samopoczucia. Brak ruchu oraz ograniczony kontakt z naturą sprawiają, że organizm na początku wiosny jest osłabiony.

Objawy przesilenia wiosennego u seniorów

Przesilenie wiosenne objawia się różnie – a najczęściej przypomina zwykłe przemęczenie. Senior może skarżyć się na senność, brak energii, problemy z koncentracją oraz spadek motywacji do działania. Niekiedy pojawiają się też bóle i zawroty głowy, uczucie rozbicia czy zwiększona drażliwość. Warto wiedzieć, że u osób starszych te objawy mogą być bardziej nasilone. Podopieczny z dnia na dzień czuje się bardziej osłabiony, częściej drzemie lub odpoczywa, a także wybudza się w nocy bądź nie może zasnąć. Zdarzają się też bóle stawów i mięśni, zwłaszcza przy zmianach pogody. Inny znaczący objaw to obniżony nastrój, apatia oraz brak chęci do kontaktów z innymi ludźmi.

Podopieczny, który przechodzi przesilenie wiosenne, może więc być bardziej zmęczony niż zwykle. Chętniej spędza czas w łóżku czy ulubionym fotelu, tak samo, jak w zimie. Mimo pięknej pogody za oknem może nie chcieć wychodzić na spacery, a wykonywanie codziennych czynności może być dla niego trudniejsze. Bywa bardziej drażliwy, szybciej się zniechęca lub reaguje emocjonalnie na drobne trudności. Skarży się na pogorszenie pamięci, problemy z koncentracją lub uczucie tak zwanej „ciężkiej głowy”. Jako opiekunka pamiętaj: takie zachowanie nie musi oznaczać poważnej choroby. Może to być po prostu naturalna reakcja organizmu na zmianę pory roku.

Jak radzić sobie z przesileniem wiosennym u osoby starszej?

Aby skutecznie walczyć z przesileniem wiosennym u podopiecznego, potrzebujesz trzech kluczowych elementów: diety, ruchu i odpoczynku. Wiosną warto zadbać, by na talerzu seniora znalazło się więcej świeżych warzyw i owoców, które dostarczają witamin oraz antyoksydantów. Dobrym wyborem są: marchew, szpinak, pomidory, jabłka i cytrusy. W diecie osoby starszej powinny znaleźć się również produkty bogate w magnez i witaminy z grupy B, takie jak pełnoziarniste pieczywo, kasze, orzechy czy nasiona. Zachęcaj też podopiecznego do picia wody, herbat ziołowych lub lekkich naparów owocowych. Seniorzy często przyjmują za mało płynów, co może pogłębiać uczucie zmęczenia i osłabienia.

Pamiętaj o zachęcaniu podopiecznego do codziennego ruchu na świeżym powietrzu. Nawet krótki spacer może poprawić krążenie, dotlenić organizm oraz poprawić nastrój. Regularna aktywność fizyczna pomaga także w wyrównaniu rytmu snu i czuwania. A odpoczynek jest trzecim filarem walki z przesileniem wiosennym. Organizm seniora potrzebuje czasu na regenerację, dlatego dobrze jest zadbać o spokojny sen oraz o chwile relaksu w ciągu dnia.

Przesilenie wiosenne: kiedy iść do lekarza

Czy wiosenne pogorszenie samopoczucia powinno niepokoić? Nie zawsze. Przesilenie oraz idący za nim przejściowy spadek sił i nastroju są zjawiskiem naturalnym. W niektórych sytuacjach jednak warto skonsultować się ze specjalistą. Jeśli zatem widzisz, że podopieczny od dłuższego czasu ma problemy ze snem, jest ciągle zmęczony, ma zawroty głowy i jest apatyczny, zachęć go do wizyty u lekarza. Specjalista osłucha seniora i zleci badania na poziom witamin, żelaza lub hormonów tarczycy. Przyczyną złego samopoczucia mogą bowiem być niedobór witaminy D lub anemia, które wymagają odpowiedniego leczenia.

Przesilenie wiosenne, choć niekiedy dokuczliwe w swoich objawach, zazwyczaj nie jest niebezpieczne dla zdrowia. Warto o tym pamiętać i odpowiednio dostosować opiekę w tym niełatwym dla seniora czasie. Właściwa dieta i nawodnienie, regularny ruch, a także wsparcie ze strony rodziny i opiekunki pomogą osobie starszej przygotować się na nadejście wiosny.