538 232 352
Upadki to jedne z najczęstszych i najbardziej niebezpiecznych sytuacji, jakie mogą wydarzyć się podczas opieki nad seniorem. Wydawać by się mogło, że nie ma w nich niczego groźnego – ot, osoba starsza straci na chwilę równowagę, podniesie się i pójdzie dalej. Jednak w przypadku seniorów upadek może prowadzić do poważnych konsekwencji, jak urazy fizyczne, długotrwała rehabilitacja czy nawet lęk przed poruszaniem się. Kto jest najbardziej narażony na upadki? Czy można im zapobiegać? Kiedy ryzyko upadku znacznie wzrasta? Przeczytaj nasz tekst, a poznasz odpowiedzi na te pytania i dowiesz się, jak dbać o bezpieczeństwo swojego podopiecznego.
Przyczyny i konsekwencje upadków seniorów
Powodów, dla których senior upada, może być wiele. Wraz z wiekiem organizm staje się bardziej narażony na różnego rodzaju zaburzenia. Częstą przyczyną upadków jest osłabienie mięśni, które stopniowo tracą elastyczność i siłę, przez co senior ma większy problem z utrzymaniem równowagi. Duże znaczenie mają również choroby przewlekłe, zwłaszcza te wpływające na układ nerwowy lub krążeniowy. Zawroty głowy, nagłe spadki ciśnienia, zaburzenia widzenia czy problemy z czuciem w stopach zwiększają ryzyko poślizgnięcia się lub potknięcia. W wielu przypadkach do upadku przyczyniają się także źle dobrane leki, które mogą powodować senność lub dezorientację.
Skutki takich zdarzeń bywają poważne. Najczęściej dochodzi do stłuczeń i skręceń, które u seniorów trudniej się goją i mogą ograniczać sprawność ruchową. Warto wspomnieć też o złamaniach, szczególnie szyjki kości udowej – wymagają one długiej hospitalizacji i rehabilitacji. Niekiedy pojawiają się również konsekwencje psychiczne, ponieważ po jednym upadku senior zaczyna obawiać się kolejnych, a ten lęk prowadzi do coraz mniejszej aktywności. W efekcie mięśnie i stawy stają się jeszcze słabsze, a ryzyko ponownego upadku wzrasta. Opiekunka powinna więc zwracać uwagę nie tylko na fizyczne aspekty takiego wypadku, lecz także na emocje i potrzeby seniora.
Dlaczego jesienią i zimą ryzyko upadków rośnie?
W chłodniejszych miesiącach dużo łatwiej o upadek. Jesienią padające liście tworzą śliską, niestabilną powierzchnię. Gdy dochodzi do tego deszcz, ryzyko poślizgnięcia się znacząco rośnie, zwłaszcza w podeszłym wieku. Zimą z kolei najczęściej winne są oblodzenia, zaspy oraz szczególnie zdradliwe cienkie warstwy lodu, których często nie widać gołym okiem. Problem stwarza również niska temperatura: mróz może powodować sztywnienie mięśni i ograniczać ich sprawność, przez co senior reaguje wolniej i trudniej mu utrzymać równowagę. Znaczenie ma także długość dnia. Gdy szybciej zapada zmrok, a światło jest słabsze, trudniej ocenić odległość czy przeszkody na drodze. Seniorzy mają często problemy ze wzrokiem, więc niedostateczne oświetlenie dodatkowo potęguje ryzyko upadku. Jesienią i zimą opiekunka powinna zatem zwracać szczególną uwagę na obuwie, odpowiednią odzież i bezpieczne trasy spacerów, a także dbać o porządne oświetlenie pomieszczeń w domu.
Pierwsza pomoc podczas upadku osoby starszej
Każda opiekunka, która choć raz była świadkiem upadku seniora, wie, jak nagła i stresująca jest to sytuacja. Spokój i pewność siebie zostają przerwane w sekundę. Jednak nawet mimo strachu i emocji należy zachować zimną krew i zastosować odpowiednie czynności pierwszej pomocy. Opiekunka powinna najpierw ocenić sytuację i sprawdzić, czy senior jest przytomny. Jeżeli odpowiada na pytania, oddycha prawidłowo i nie uskarża się na bardzo silny ból, można przejść do kolejnych kroków. Warto zapytać, jak podopieczny się czuje i gdzie najbardziej odczuwa dyskomfort, aby ocenić, czy w ogóle może próbować wstać. Należy uważnie obejrzeć ciało, sprawdzając, czy nie ma widocznych deformacji, obrzęków, krwawienia lub nienaturalnie ustawionych kończyn.
Jeśli nie ma podejrzenia złamania, senior może spróbować powoli się podnieść (oczywiście z pomocą opiekunki). Poleć mu, żeby obrócił się na bok i oparł rękami o stabilną powierzchnię, np. łóżko lub fotel. Następnie asekuruj go, pomagając mu klęknąć i dopiero z tej pozycji powoli wstać. Jeśli jednak senior skarży się na bardzo ostry ból, nie jest w stanie poruszać nogą lub ręką albo może mieć uraz głowy, nie podnoś go. W takiej sytuacji należy zadzwonić po pomoc medyczną i zadbać o wygodę i spokój seniora.
Po każdym upadku, nawet jeśli wydaje się niegroźny, warto skontaktować się z lekarzem, zwłaszcza jeśli senior przyjmuje leki przeciwzakrzepowe lub ma choroby przewlekłe. Niekiedy objawy urazów pojawiają się dopiero po kilku godzinach.
Zapobieganie upadkom u seniorów: rola opiekunki
Profilaktyka to klucz do bezpieczeństwa seniora. Aby skutecznie zmniejszyć ryzyko upadków, warto zadbać o codzienny ruch. Nawet proste ćwiczenia poprawiające równowagę i koordynację mogą znacząco wzmocnić stabilność podczas chodzenia. Warto zwrócić uwagę na obuwie – powinno mieć antypoślizgową podeszwę i dobrze dopasowywać się do stopy. Senior nie powinien chodzić po domu w tradycyjnych skarpetkach, ponieważ to prosta droga do utraty stabilności. W miarę możliwości usuń też dywaniki, które przesuwają się podczas chodzenia, zadbaj o porządek i zbierz zbędne przedmioty z podłogi. W łazience warto zamontować uchwyty przy toalecie i w kabinie prysznicowej, aby senior mógł oprzeć się podczas wstawania. Ważne jest również oświetlenie – mocniejsze żarówki, lampki nocne i czujniki ruchu pomagają uniknąć niebezpiecznych sytuacji, zwłaszcza nocą.
Codziennie obserwuj swojego podopiecznego. W ten sposób masz większą szansę wcześniej zauważyć pogorszenie równowagi, zmianę chodu lub sygnały osłabienia. Jeśli senior miewa zawroty głowy, zachęcaj go do wolniejszego wstawania z łóżka i unikania nagłych ruchów. Przypominaj mu też o regularnym piciu wody, ponieważ odwodnienie może powodować omdlenia i utratę sił. Dobrze jest też sprawdzić, czy senior przyjmuje leki zgodnie z zaleceniami i czy żaden z nich nie wpływa negatywnie na równowagę.
Przy wychodzeniu z domu upewnij się, że trasa spaceru jest bezpieczna i że osoba starsza ma odpowiednie obuwie oraz ciepłą odzież. W czasie zimy korzystajcie z nakładek antypoślizgowych na buty i wybierajcie chodniki, które są regularnie odśnieżane. Czasem pomaga chodzenie pod rękę, w parze, ale tak, by umożliwić seniorowi zachowanie własnej równowagi. Zbyt mocne ciągnięcie może przynieść skutek odwrotny do zamierzonego.
Sprzęty, które pomagają zapobiegać upadkom
Na rynku dostępnych jest wiele urządzeń, które ułatwiają seniorom życie i zwiększają ich bezpieczeństwo. Warto tutaj wymienić laski oraz kijki do chodzenia – znacznie poprawiają stabilność ciała i dają dodatkowy punkt podparcia. Osoby mające większe trudności z poruszaniem się docenią balkonik, który zapewnia solidne oparcie i pozwala się pewniej poruszać. W łazience przydają się maty antypoślizgowe, a także specjalne krzesełka pod prysznic, dzięki którym osoba starsza może usiąść podczas kąpieli. Dobrym rozwiązaniem są też podwyższane deski sedesowe oraz poręcze ułatwiające wstawanie.
Upadki wśród seniorów zdarzają się często – ale to nie oznacza, że trzeba się na nie godzić. Dzięki odpowiednim działaniom, dbałości o otoczenie i właściwej opiece można skutecznie minimalizować to ryzyko. Ważne, żeby podchodzić do podopiecznego w sposób indywidualny, obserwować jego potrzeby i reagować na niepokojące sygnały. Wiedza opiekunki oraz jej czujność pozwalają seniorowi żyć spokojnie, aktywnie i bezpiecznie.