Opieka na nowo

Choroby cywilizacyjne to – niestety – znak naszych czasów. Przyczyną wielu z nich jest nowoczesny styl życia: brak ruchu, zła dieta, przewlekły stres i zanieczyszczenie środowiska. Nie dotykają one jednak tylko młodych ludzi żyjących w ten sposób na co dzień, ale także seniorów, którzy większość swojego życia spędzili w zupełnie innym świecie. Jedną z najczęstszych dolegliwości osób starszych jest cukrzyca. To choroba, która lubi działać w ukryciu, dlatego jej wczesne rozpoznanie jest kluczowe w leczeniu. Na jakie objawy zwrócić uwagę? Co jest najważniejsze w codziennej profilaktyce cukrzycy? Sprawdź!

Przyczyny wystąpienia cukrzycy u seniorów

Lekarze wyróżniają dwa podstawowe typy cukrzycy. Pierwszy z nich jest związany z chorobą autoimmunologiczną, w której układ odpornościowy człowieka niszczy komórki trzustki odpowiedzialne za produkcję insuliny. Drugi natomiast wiąże się z insulinoopornością i otyłością. U osób starszych najczęściej rozpoznaje się cukrzycę typu 2. Z wiekiem bowiem wrażliwość tkanek na insulinę jest coraz niższa. Oznacza to, że mimo produkcji takiej, jak dotychczas, komórki nie są w stanie tak samo efektywnie wykorzystać wytworzonego hormonu. Organizm próbuje zrekompensować straty, pobudzając trzustkę do jeszcze większej produkcji insuliny. Jednak z czasem trzustka przestaje „nadążać” za potrzebami i jej wydolność stopniowo spada.

Główną przyczyną rozwoju cukrzycy u seniorów są nawyki żywieniowe. Jeżeli podopieczny przez wiele lat jadał produkty bogate w cukry proste: słodycze, białe pieczywo i przetworzoną żywność, gospodarka cukrowa jego organizmu zostaje zaburzona. Trzustka nie jest w stanie wyregulować poziomu glukozy, a to prowadzi do gwałtownych skoków poziomu cukru we krwi. Sprawy nie ułatwia także nadwaga lub otyłość, szczególnie brzuszna, która dodatkowo nasila insulinooporność. Znaczenie mają również czynniki genetyczne. Jeśli rodzic, dziadek lub rodzeństwo seniora chorowali na cukrzycę, ryzyko jej wystąpienia znacząco rośnie. Warto też zastanowić się, jak podopieczny spędza dzień – i zapytać, czy tak było zawsze. Brak ruchu, nieregularne posiłki oraz przewlekły stres mogą być przyczyną cukrzycy. Także niektóre leki, zwłaszcza stosowane przez długi czas, mogą podnosić poziom cukru we krwi.

U osób starszych cukrzyca rzadko występuje samodzielnie. Często jest wynikiem innych schorzeń przewlekłych; niektóre choroby mogą też pogarszać jej objawy. Przykładem są chociażby nadciśnienie tętnicze i miażdżyca, a także choroby serca i zaburzenia lipidowe. Groźnym stanem jest przewlekłe zapalenie trzustki, które może bezpośrednio uszkadzać komórki produkujące insulinę. Warto też wspomnieć o chorobach wątroby i tarczycy, a także zwyczajnych infekcjach i stanach zapalnych. Nawet niewielkie przeziębienie może powodować wzrost poziomu cukru we krwi, zwłaszcza u osób z niewyregulowaną cukrzycą.

Jak rozwija się cukrzyca? Pierwsze sygnały ostrzegawcze

W początkowej fazie cukrzyca bywa trudna do rozpoznania. Senior może częściej prosić o coś do picia, co wiele opiekunek tłumaczy sobie wiekiem albo suchym powietrzem w domu. Charakterystycznym objawem jest częste korzystanie z toalety, zwłaszcza w nocy. Ciągłe pobudki zaburzają sen i sprawiają, że w ciągu dnia podopieczny jest bardziej zmęczony. Zwróć więc uwagę na ogólne osłabienie, brak energii oraz zwiększoną senność. Senior może mieć trudności z koncentracją, co zniechęca go do codziennych aktywności. Bardzo niepokojącym objawem jest spadek wagi mimo normalnego apetytu albo przybieranie na wadze bez zmiany w menu.

Wraz z postępem choroby objawy stają się coraz bardziej dokuczliwe. Senior może skarżyć się na ciągłe zmęczenie, które nie ustępuje nawet po odpoczynku. Niekiedy choremu dokuczają bóle i zawroty głowy; często widzi niewyraźnie, a jego oczy szybciej się męczą. Warto też przyjrzeć się jego skórze, na przykład podczas wieczornej higieny. Jeśli skaleczenia, nawet te drobne, goją się bardzo wolno, a niewielkie podrażnienia kończą się infekcjami, dobrze jest zwrócić się do lekarza. U niektórych chorych mogą pojawiać się nawracające stany zapalne dróg moczowych. Zapytaj też podopiecznego, czy nie odczuwa niczego dziwnego w stopach lub dłoniach. Mrowienie, drętwienie lub pieczenie mogą świadczyć o rozwoju neuropatii cukrzycowej.

Leczenie i codzienna profilaktyka cukrzycy

Cukrzyca jest chorobą, której nie da się całkowicie wyleczyć – można jedynie sprawić, by weszła w remisję. Jest to stan, w którym chory ma prawidłowy poziom cukru we krwi bez konieczności zażywania leków. Niezbędna będzie jednak zmiana nawyków, gdyż powrót do starych przyzwyczajeń będzie skutkował nawrotem choroby. Zmiany warto wprowadzać stopniowo i dostosowywać je do możliwości podopiecznego. Zadbaj, by senior codziennie się ruszał: wychodził na spacery, odbywał lekkie ćwiczenia w domu. Ustalcie też wspólnie godziny posiłków. Jedzenie codziennie o tych samych porach pozwoli ustabilizować poziom glukozy we krwi.

Fundamentem leczenia cukrzycy jest dieta. Menu chorego powinno być dobrze zbilansowane i dostosowane do potrzeb seniora. Podstawa to rezygnacja z produktów o wysokim indeksie glikemicznym, jak białe pieczywo i słodycze, oraz zastąpienie ich produktami pełnoziarnistymi i bez dodatku cukru. Oto przykładowy jadłospis dla seniora chorego na cukrzycę.

• Śniadanie: owsianka na wodzie lub mleku z orzechami i niewielką ilością owoców.
• Drugie śniadanie: jogurt naturalny z siemieniem lnianym.
• Obiad: duszona pierś z indyka z kaszą gryczaną i surówką z warzyw.
• Podwieczorek: jabłko albo garść migdałów.
• Kolacja: sałatka z jajkiem, warzywami i oliwą.

Przy cukrzycy schemat trzech posiłków dziennie się nie sprawdzi – efektem mogą być gwałtowne spadki glukozy we krwi. Aby utrzymać jej poziom, lepiej jeść niewielkie porcje, ale częściej, czyli 5-6 razy dziennie. Senior powinien unikać słodyczy, słodzonych napojów, białego pieczywa, dań gotowych i produktów typu fast food.

Co zrobić, gdy senior nie chce zmienić nawyków?

Mówi się, że przyzwyczajenie jest drugą naturą człowieka – i osoby starsze są tego doskonałym przykładem. Jeżeli senior żył w pewien sposób przez długie lata, na starość nie chce tego zmieniać, a na sugestie otoczenia reaguje złością. Co można wtedy zrobić? Przede wszystkim spokojnie porozmawiać z podopiecznym i spróbować go zrozumieć. To dla niego spora rewolucja, a przyzwyczajenie do nowych nawyków może trochę potrwać. Staraj się nie przyspieszać tego procesu; nie zmieniaj całkowicie zawartości lodówki od razu i nie zabieraj osobie starszej z talerza ulubionej przekąski. Zamiast tego zaproponuj jej zdrowsze zamienniki danych produktów i wytłumacz, dlaczego są one lepsze dla zdrowia. Dobrym rozwiązaniem jest wspólne przygotowywanie posiłków i podejmowanie decyzji zakupowych. Jeśli senior czuje, że ma wpływ na to, co znajdzie się na jego talerzu, łatwiej mu przywyknąć do zmian. Zauważaj także każdy, nawet najmniejszy postęp. Senior sięgnął po jabłko zamiast ciastka? Odłożył dżem do lodówki i poprosił o kanapkę z warzywami? Pochwal go za wytrwałość i za to, że coraz lepiej dba o swoje zdrowie.

Zmiana nawyków to proces, który nie dzieje się z dnia na dzień. Jednak z każdym kolejnym krokiem będziesz mogła zaobserwować, jak życie Twojego podopiecznego zmienia się na lepsze. Ustabilizowanie poziomu cukru we krwi sprawi, że senior odzyska energię i dobry nastrój. Noce będą spokojniejsze, co przełoży się na większą chęć do aktywności w ciągu dnia. I przede wszystkim wzrośnie poczucie samodzielności i niezależności – a to pomoże Twojemu podopiecznemu na nowo cieszyć się życiem.